سرطان یک واژهٔ گسترده است که برای توصیف گروهی از بیماریها به کار میرود که بیش از ۲۷۰ نوع دارد و روی ارگانها یا بافتهای به خصوصی از بدن تأثیر میگذارد. به عبارت دیگر، سرطان بیماری سلولهاست و انواع آن با یک مشکل شروع میشود. آسانترین تعریف برای سرطان، انحراف رشد و تکثیر سلولهای بدن از مسیر طبیعی خود است. در حالت عادی سلولهای بدن ما عمر محدودی دارند و وقتی وظیفهٔ خود را در قبال عضو مربوطه در بدن انجام دهند از بین میروند. این مرگ سلولی معمولاً بر موازین علمی استوار است و فرمان مرگ برنامهریزیشدهٔ سلولی توسط هستهٔ سلول صادر میشود و همین مرگ برنامهریزیشدهٔ سلولی یا Apoptosis در حقیقت منشأ اصلی حیات است. اما گاهی ژنهای موجود در هستهٔ سلول دچار عارضه میشوند و در نتیجه دستور مرگ برنامهریزیشده برای خودکشی سلولی را بهموقع صادر نمیکنند و در نتیجه سلول تکثیر مییابد. افزایش تعداد بیرویهٔ سلولها که با بر هم خوردن متابولیسم عضو همراه است سرطان نام دارد.
از شروع سرطان تا متاستاز
سرطان وقتی آغاز میشود که اطلاعات ژنتیکی یک سلول تخریب میشود و این اتفاق باعث تقسیم سلولی به میزان غیرقابل کنترلی شود. حاصل این تقسیم غیرطبیعی اغلب به شکل توده یا برجستگی ظاهر میشود که معمولاً به عنوان تومور شناخته میشود. تومور میتواند خوشخیم یا بدخیم باشد. تومور خوشخیم به خارج از محل اولیهٔ خود تکثیر نمییابد و وارد اندامهای دیگر نمیشود اما تومور بدخیم که از سلولهای سرطانی تشکیل میشود ابتدا در همان محل تکثیر میشود و اگر در این مرحله درمان شروع نشود آنها میتوانند به سایر اندامها مهاجرت کنند، تکثیر شوند و در نهایت تبدیل به سرطان تهاجمی شوند.
پس تومور میتواند رشد کند و بافتها یا ارگانهای سالم اطراف را تخریب کند یا ممکن است سلولهای سرطانی از تومور اصلی جدا شود و از طریق گردش خون یا سیستم لنفاوی به سایر قسمتهای بدن گسترش یابد که آن را متاستاز مینامند.
علائم تشخیص سرطان
سلولهای سرطانی گاهی بدون علامت گسترش می یابند اما علائم احتمالی سرطان شامل موارد زیر می باشد:
کاهش وزن
تب مکرر
خستگی شدید
تنگی نفس
خونریزی های غیرعادی
افسردگی
توده های قابل لمس در بدن
انواع سرطان
بیش از 200 نوع سرطان وجود دارد که بر اساس ارگان یا بافتی که درگیر شده، نامگذاری شده اند. به عنوان مثال، سرطان ریه از سلول های ریه شروع می شود و سرطان مغز از سلول های مغز. دسته بندی کلی سرطان ها شامل موارد زیر می شود
کارسینوما: نوعی از سرطان است که در پوست یا بافت هایی که اندام های داخلی را پوشانده اند، آغاز می شود – “پوست، ریه، روده بزرگ، لوزالمعده، سرطان تخمدان”
سارکوما: نوعی از سرطان است که از استخوان، غضروف، چربی، عضله، رگ های خونی یا سایر بافت های مرتبط شروع می شود.
لوسمیا: این نوع سرطان از بافت های خون ساز مانند مغز استخوان شروع شده و باعث می شود تعداد زیادی سلول خونی غیرطبیعی تولید شده و وارد خون شود.
لنفوم: لنفوم سرطانی است که در لنفوسیت ها (سلول های T یا B) شروع می شود. اینها گلبول های سفید خون هستند که بخشی از سیستم ایمنی بدن محسوب می شوند و با بیماری به مبارزه می پردازند. در سرطان لنفوم، لنفوسیت های غیرطبیعی در غدد لنفاوی و رگ های لنفاوی و دیگر بخش های بدن ایجاد می شوند.
ملانوما: سرطانی است که در سلول هایی که تبدیل به ملانوسیت می شوند، شروع می شود. ملانوسیت ها، سلول های اختصاصی ساخت ملانین هستند. اغلب ملانوماها روی پوست شکل می گیرند، اما می توانند در سایر بافت ها مانند چشم نیز ایجاد شوند.
سرطان سیستم عصبی مرکزی: این نوع سرطان در مغز یا نخاع شروع می شود.
آزمایش راهی برای تشخیص سرطان
تشخیص سرطان ملزم به انجام معاینات جسمی، آزمایش های فیزیکی و بررسی پیشینه وضعیت فیزیکی بیمار در کنار آزمایش های تشخیصی می باشد. اگر تشخیص سرطان به موقع انجام شود، می توان از گسترش بیماری پیشگیری کرد. البته ناگفته نماند هیچ آزمایشی به تنهایی نمی تواند سرطان را به طور دقیق تشخیص دهد و آزمایش های تشخیصی گسترده ای جهت تأیید یا رد وجود بیماری وجود دارد.برخی از روشهای تشخیص سرطان به شرح دیل است:
آزمایش سی بی سی
اولین مرحله در تشخیص سرطان غربالگری است. غربالگری مجموعه ای از تست های پزشکی است که در صورت منفی بودن پاسخ تست فرد آزمایش دهنده آسوده خاطر میگردد و درصورت مثبت بودن دال بر وجود سرطان نیست اما فرد ملزم به انجام آزمایشات تکمیلی میگردد.
آزمایش آنتی بادی ضدهسته ای: این آزمایش میزان انتی بادی های موجود در خون را اندازه گیری میکند.
آزمایش شیمی خون: در شیمی خون نمونه خون فرد چک میشود تا میزان نفوذ مواد منتشره در خون اندامها و سایر بافت ها مشخص گردد
آزمایش خون مدفوع:
این آزمایش برای بررسی خون موجود در مدفوع است که توسط میکروسکوپ قابل مشاهده است.
سرطان یکی از انواع بیماری های شایع در سرتاسر جهان می باشد که سالانه افراد زیادی را درگیر خود می نماید. با توجه به اینکه سلول های سرطانی در کدام نقطه از بدن آغاز شوند، انواع مختلفی از سرطان را خواهیم داشت که هر کدام به تناسب وضعیت، روش درمانی مختص خود را دارند. البته گاهی ممکن است جهت جلوگیری از پیشرفت بیماری، مجبور به بکارگیری همزمان چندین روش درمان باشیم. اما قبل از هر چیزی، آنچه مهم است، تشخیص به موقع این بیماری می باشد که از روشهایی مانند تست های آزمایشگاهی، عکس برداری، نمونه برداری، آندوسکوپی و … صورت می پذیرد.
